Kedilerde deri hastalıkları, ciltte, kıl köklerinde ve tüy örtüsünde kaşıntı, kızarıklık, dökülme veya yara gibi değişikliklere yol açan rahatsızlıklardır. Parazitler, alerjiler ve enfeksiyonlar bu sorunların başlıca nedenleri arasında yer alır. Bazı hastalıklar küçük bir bölgeyle sınırlı kalırken bazıları vücudun farklı noktalarında görülebilir. Sürekli yalanma ve tüylerin seyrelmesi, dışarıdan belirgin bir yara görülmese bile deri sorununa işaret edebilir. Benzer belirtiler farklı hastalıklarda ortaya çıkabildiğinden veteriner dermatoloji kapsamında yapılan muayene ve testlerle neden araştırılır, ardından uygun tedavi planlanır.
Kedilerde Deri Hastalıkları Nelerdir?
Kedilerde sık karşılaşılan deri sorunları arasında mantar enfeksiyonları, alerjik dermatit, parazit kaynaklı hastalıklar, bakteriyel enfeksiyonlar ve çene aknesi bulunur. Deri hastalıkları yalnızca bu gruplarla sınırlı değildir. Aşağıdaki yedi başlık, kedilerde görülebilen başlıca hastalıkları ve deri reaksiyonlarını kapsar.
1. Mantar Enfeksiyonu (Dermatofitoz)
Dermatofitoz, deri, tüy ve bazen tırnakları etkileyen bulaşıcı bir mantar enfeksiyonudur. Bölgesel tüy kaybı, kırılmış tüyler, kepeklenme ve kabuklanmayla ortaya çıkabilir. Tüysüz alanlar her zaman halka şeklinde değildir ve kaşıntı her kedide görülmez. Mantar hastalığı, diğer hayvanlara ve insanlara bulaşabildiğinden tedaviyle birlikte kedinin yaşadığı ortamın temizliği de önemlidir. Cornell Üniversitesi, enfeksiyonun tüy kaybı ve kabuklanma gibi farklı belirtilerle görülebileceğini açıklamaktadır.
2. Alerjik Dermatit
Kedilerde alerjik dermatit, pire salyası, belirli gıda bileşenleri veya çevresel alerjenlere karşı gelişen deri iltihabıdır. Kaşıntı, aşırı yalanma ve özellikle baş, boyun ya da karın bölgesinde tüy kaybı görülebilir. Pire alerjisi olan bir kedide az sayıdaki pire ısırığı bile belirgin şikâyetlere yol açabilir. Tedavide kaşıntının azaltılmasının yanında alerjiyi tetikleyen etkenin araştırılması gerekir.
3. Uyuz ve Diğer Paraziter Deri Hastalıkları
Uyuz etkeni akarlar ve diğer dış parazitler, deride tahrişe, kabuklanmaya ve tüy dökülmesine neden olabilir. Bazı akar türleri yoğun kaşıntıyla seyrederken bazılarında kepeklenme veya bölgesel tüy kaybı daha belirgindir. Kulak akarlarında baş sallama, kulak çevresini kaşıma ve koyu renkli kulak birikintileri görülebilir. Parazitin türü, bulaşma ihtimalini ve uygulanacak tedaviyi belirler.
4. Bakteriyel Deri Enfeksiyonları
Bakteriyel enfeksiyonlar, kaşıma, alerji veya yaralanma nedeniyle bütünlüğü bozulan deride gelişebilir. Kızarıklık, kabuklanma, küçük iltihaplı kabarıklıklar ve akıntı görülebilir. Kıl köklerinin etkilendiği durumlar folikülit olarak adlandırılır. Tekrarlayan enfeksiyonlarda bakterilerin yanında deriyi enfeksiyona açık hâle getiren asıl neden de araştırılmalıdır.
5. Kedi Aknesi
Kedi aknesi, çoğunlukla çene ve alt dudak çevresinde siyah noktalarla başlayan bir deri sorunudur. İlk bakışta kir gibi görünen bu noktalar, kıl köklerinde biriken yağ ve keratinle ilişkilidir. İltihap geliştiğinde şişlik, hassasiyet, kabuklanma ve ağrı ortaya çıkabilir. Siyah noktaları sıkmak veya bölgeyi sertçe ovalamak tahrişi artırabilir.
6. Eozinofilik Granülom Kompleksi
Kedilerde eozinofilik granülom kompleksi, sıklıkla alerjik süreçlerle ilişkili farklı deri ve ağız lezyonlarını kapsamaktadır. Üst dudakta yara, karın bölgesinde kızarık ve kabarık alanlar veya arka bacaklarda çizgi şeklinde kalınlaşmalar görülebilir. Görünümü kitleyi ya da enfeksiyonu andırsa da yalnızca dışarıdan bakılarak tanı konulamaz. Bu değişikliklerde özellikle pire ve diğer alerji tetikleyicileri araştırılır.
7. Deri Apseleri
Deri apsesi, deri altında sınırlı bir alanda irin birikmesidir ve kedilerde sıklıkla ısırık yaralarından sonra gelişir. Küçük bir diş izi yüzeyde kapanırken bakteriler deri altında çoğalabilir. Bölgede ağrılı şişlik, sıcaklık artışı ve apse açıldığında kötü kokulu akıntı görülebilir. Bazı kedilerde bu bulgulara halsizlik ve iştahsızlık da eşlik etmektedir.
Kedilerde Deri Hastalıkları Neden Olur?
Kedilerde deri hastalıkları, dışarıdan gelen etkenlerin veya vücudun bu etkenlere verdiği tepkinin sonucunda gelişebilir. Aynı kedide birden fazla neden bulunabilir. Örneğin alerjiyle başlayan kaşıntıya, derinin yaralanması sonucunda enfeksiyon eklenebilir.
Başlıca nedenler şunlardır:
Dış parazitler: Pireler ve akarlar, doğrudan tahrişe veya ısırıklarına karşı alerjik reaksiyona yol açabilir.
Alerjiler: Besinlerdeki bazı proteinler, ev tozu akarları ve polenler kaşıntılı deri sorunlarını tetikleyebilir.
Mantar ve bakteriler: Bulaşıcı mantarlar veya hasarlı deride çoğalan bakteriler enfeksiyona neden olabilir.
Yaralanmalar: Isırıklar, tırmalamalar ve sürtünme, derinin koruyucu bütünlüğünü bozabilir.
Tahriş edici maddeler: Uygun olmayan temizlik ürünleri, şampuanlar ve deriye sürülen kimyasallar kızarıklık veya yaraya yol açabilir.
Aşırı yalanma ve kaşıma: Kaşıntı, ağrı veya bazı durumlarda stresle başlayan bu davranışlar tüyleri kırabilir ve deriyi zedeleyebilir.
Muayene için önemli not: Yara hızla büyüyorsa, kötü kokulu akıntı varsa veya deri sorununa iştahsızlık ve belirgin halsizlik eşlik ediyorsa beklemeden veteriner muayenesine başvurulmalıdır. Küçük görünen bir kabuğun altında daha derin bir enfeksiyon bulunabilir.
Kedilerde Cilt ve Deri Hastalıklarının Belirtileri Nelerdir?
Kedilerde cilt ve deri hastalıklarının belirtileri, kaşıntıdan tüy kaybına kadar farklı şekillerde ortaya çıkabilir. Kediler kendilerini gizlenerek de yalayabildiği için ilk fark edilen değişiklik bazen yalnızca tüylerin seyrelmesidir.
Yaygın görülen beş belirti şunlardır:
Kaşıntı ve aşırı yalanma: Aynı bölgeyi sürekli yalama, ısırma veya patilerle kaşıma görülür.
Bölgesel tüy kaybı: Tüylerde seyrelme, kırılma ya da derinin görünür hâle geldiği açıklıklar oluşur.
Kızarıklık ve şişlik: Etkilenen bölgede renk değişikliği, kabarıklık veya dokunmaya karşı hassasiyet gelişir.
Kabuklanma ve kepeklenme: Deri üzerinde küçük kabuklar, pullanmalar veya tüyler arasında beyaz döküntüler fark edilir.
Yara ve akıntı: Deride açılma, kanama, nemli alanlar veya iltihaplı akıntı görülebilir.
Kedilerde tüy dökülmesi, deride açıklık, kaşıntı veya yara ile birlikteyse normal tüy yenilenmesinden ayrı değerlendirilmelidir.
Kedilerde Deri Hastalıklarının Teşhis Süreci
Kedilerde deri hastalıklarının teşhisi, deri ve tüylerin muayenesiyle başlar. Belirtilerin başlangıcı, beslenme, parazit uygulamaları ve diğer hayvanlarla temas değerlendirilir. Veteriner dermatoloji muayenesindeki bulgulara göre şu yöntemlerden yararlanılabilir:
Pire tarağı ve deri kazıntısı: Pireler, akarlar ve bunlara ait bulgular araştırılır.
Mikroskobik inceleme: Tüy ve deri örneklerinde bakteri, maya ve iltihap hücreleri incelenir.
Mantar testleri: Wood lambası, mantar kültürü veya PCR kullanılabilir. Wood lambasında bulgu olmaması mantarı tek başına dışlamaz.
Eliminasyon diyeti: Gıda alerjisi şüphesinde belirlenen beslenme programı uygulanarak belirtilerdeki değişim izlenir.
Biyopsi ve kan testleri: İyileşmeyen yaralarda veya şüpheli kitlelerde doku örneği alınabilir, genel hastalık şüphesinde kan testleri istenebilir.
Kedilerde Deri Hastalıkları Tedavisi Nasıl Yapılır?
Kedilerde deri hastalıklarının tedavisi, sorunun nedenine göre parazit ilaçları, mantar tedavisi, antibiyotikler, alerji yönetimi veya yara bakımıyla yapılır. Her kaşıntıda aynı ilacın kullanılması doğru değildir. Tedavi planında hem hastalığın kaynağı hem de kedinin kaşınarak oluşturduğu ek hasar dikkate alınır.
Tanıya göre uygulanabilecek başlıca tedaviler şunlardır:
Parazit tedavisi: Kedinin yaşına, kilosuna ve belirlenen parazite uygun ilaç seçilir. Pire sorununda evdeki diğer hayvanların ve yaşam alanının da değerlendirilmesi gerekir.
Mantar tedavisi: Uygun vakalarda deriye uygulanan ürünler ile ağızdan verilen mantar ilaçları birlikte kullanılır. Yatak, taşıma çantası ve bakım malzemelerinin temizliği, yeniden bulaşmayı azaltmak için tedaviye eşlik eder.
Bakteriyel enfeksiyon tedavisi: Enfeksiyonun derinliğine ve yaygınlığına göre yerel antiseptik uygulamalar veya antibiyotikler kullanılabilir. Tekrarlayan ya da tedaviye yanıt vermeyen vakalarda kültür ve antibiyotik duyarlılık testi gerekebilir.
Alerji ve kaşıntı kontrolü: Tetikleyiciye göre pire kontrolü, özel diyet veya çevresel düzenlemeler planlanır. Kaşıntıyı azaltan ilaçlar, kedinin sağlık durumuna göre veteriner hekim tarafından seçilir.
Apse ve yara tedavisi: Apse gerektiğinde boşaltılır, yara temizlenir ve hasarlı dokular değerlendirilir. Ağrı kontrolü, pansuman ve gerekli durumlarda antibiyotik tedavisi uygulanır.
Yalanmanın sınırlandırılması: Kedinin yarayı tekrar açmasını önlemek için uygun koruyucu yakalık veya giysi kullanılabilir. Bu önlem, asıl hastalığın tedavisine ek olarak uygulanır.
Belirtiler hafiflediğinde ilaçlar kendiliğinden kesilmemelidir. Tedavinin süresi ve kontrol muayeneleri, hastalığın türüne ve alınan yanıta göre belirlenir.
Kedilerde Deri Sağlığını Korumak İçin Evde Bakım
Düzenli bakım, derideki değişikliklerin erken fark edilmesine yardımcı olur. Evde bakım sırasında şu noktalara dikkat edilmelidir:
Deri ve tüy kontrolü: Tarama sırasında çene altı, kulak çevresi, karın ve kuyruk kökünde yara, kabuk veya tüy kaybı olup olmadığına bakılmalıdır.
Düzenli parazit uygulaması: Dış parazit uygulaması, ürünün kullanım talimatına ve veteriner hekimin belirlediği programa göre sürdürülmelidir.
Kediye uygun ürünler: Köpekler için üretilen parazit ilaçları kedilere uygulanmamalıdır. Bazı ürünlerdeki permetrin, kedilerde ağır zehirlenmeye yol açabilir.
Yaşam alanının temizliği: Yatak, tarak ve taşıma çantası düzenli temizlenmeli, bulaşıcı hastalık varsa hastalığa uygun temizlik planı izlenmelidir.
Kontrolsüz uygulamalardan kaçınma: İnsan kremleri, alkol, oksijenli su ve bitkisel yağlar kullanılmamalı, yara bakımı veteriner hekimin önerdiği ürünlerle yapılmalıdır.
