Veteriner Ortopedi Nedir?
Veteriner ortopedi, hayvanlarda kemik, eklem, kas, bağ ve tendon hastalıklarının tanı, tedavi ve takibiyle ilgilenen veteriner hekimliği alanıdır. Kırıklar, çıkıklar, eklem hastalıkları, bağ yaralanmaları ve gelişimsel kemik bozuklukları bu kapsamda değerlendirilir.
Kedi ve köpeklerde topallık, hareket güçlüğü ve ağrı gibi belirtilerin nedeni muayene ve gerekli görüntüleme yöntemleriyle araştırılır. Tedavi, hastanın ihtiyacına göre ilaç, hareket düzenlemesi, rehabilitasyon veya cerrahi uygulamalarla planlanır.
Veteriner Ortopedi Hangi Hastalıkları Kapsar?
Ortopedik hastalıklar, yaralanmaların yanı sıra gelişimsel bozukluklar ve zamanla oluşan eklem değişikliklerinden kaynaklanabilir. Veteriner ortopedinin ilgilendiği başlıca hastalık grupları şunlardır:
Kırıklar ve Kemik Yaralanmaları: Kemik kırıkları, büyüme plağı yaralanmaları, gecikmiş kaynama, kaynamama ve hatalı kaynama.
Çıkıklar ve Eklem Bozuklukları: Kalça çıkığı, diz kapağı kayması, dirsek ve omuz çıkıkları.
Bağ ve Tendon Yaralanmaları: Çapraz bağ yırtıkları, yan bağ yaralanmaları, tendon yırtıkları ve kopmaları.
Gelişimsel Hastalıklar: Kalça displazisi, dirsek displazisi, osteokondroz ve kemik eğrilikleri (açısal deformiteler).
Dejeneratif Eklem Hastalıkları: Osteoartrit (artroz).
Kemik ve Eklem Enfeksiyonları ile Tümörleri: Osteomiyelit (kemik enfeksiyonu), septik artrit (eklem enfeksiyonu), kemik ve eklem tümörleri.
Kedi Ortopedi
Kedi ortopedi, kedilerde kemik ve eklem hastalıkları ile kas, bağ ve tendon yaralanmalarının tanı ve tedavisini kapsamaktadır. Düşmeye bağlı kırıklar, kalça çıkıkları, diz kapağı kayması ve osteoartrit bu alanda değerlendirilir. Kedilerde bu sorunlar topallığın yanı sıra zıplamaktan kaçınma, daha az hareket etme ve kendini temizlemekte zorlanmayla fark edilebilir. Tedavide ağrının kontrolü ve kedinin günlük hareketlerini rahatça sürdürebilmesi amaçlanır.
Köpek Ortopedi
Köpek ortopedi, köpeklerin hareket sistemindeki hastalık ve yapısal bozuklukların ilaç, rehabilitasyon veya cerrahi yöntemlerle tedavisiyle ilgilenen alandır. Kalça ve dirsek displazisi, çapraz bağ yaralanmaları, kırıklar ve diz kapağı kayması başlıca ortopedik sorunlardır. Topallık, ayağa kalkmada güçlük ve yürüyüş sırasında ağrı bu hastalıkların belirtileri arasında yer alır. Köpeğin büyüklüğü, kilosu ve aktivite düzeyi, uygulanacak tedavinin seçiminde dikkate alınır.
Kedi ve Köpeklerde Ortopedik Muayene ve Tanı
Ortopedik muayenede ağrının kaynağı ve hareketi etkileyen yapı belirlenmeye çalışılır. Şikâyetlere göre aşağıdaki değerlendirmelerden yararlanılır:
Hareket ve Yürüyüş Değerlendirmesi: Topallık, duruş bozukluğu ve bacaklara ağırlık verme biçimi gözlemlenir.
Kemik ve Eklem Muayenesi: Ağrı, şişlik, eklem hareket açıklığı ve anormal hareketlilik kontrol edilir.
Röntgen ve İleri Görüntüleme: Kemik ve eklemler röntgenle incelenir, gerekli durumlarda bilgisayarlı tomografi veya diğer görüntüleme yöntemleri kullanılır.
Ek İncelemeler: Enfeksiyon veya tümör şüphesinde kan testleri, eklem sıvısı incelemesi ya da doku örneklemesi planlanır.
Travma sonrasında bacağın üzerine basamama, belirgin şekil bozukluğu veya şiddetli ağrı varsa hızlı veteriner değerlendirmesi gerekir.
Ortopedik Hastalıklarda Tedavi Yöntemi Nasıl Seçilir?
Tedavi yöntemi, muayene ve görüntüleme bulgularına göre belirlenir. Hastalığın türü, hasarın derecesi, hayvanın yaşı ve genel sağlık durumu birlikte değerlendirilir. Bazı hastalarda ilaç, hareket düzenlemesi, kilo kontrolü ve rehabilitasyon yeterli olabilir. Kemik veya eklemin uygun konumda tutulamadığı ya da işlev kaybının bu yöntemlerle giderilemediği durumlarda cerrahi tedavi değerlendirilir. Ameliyat gereken hastalarda da ağrı kontrolü ve iyileşme dönemindeki bakım, tedavinin bir parçasıdır.
Kedi ve Köpeklerde Uygulanan Ortopedik Ameliyatlar
Ortopedik ameliyatlar, kemiklerin uygun konumda iyileşmesini sağlamak ve eklem işlevlerini desteklemek amacıyla uygulanır. Hastalığın türüne ve hasarın derecesine göre başlıca cerrahi işlemler şunlardır:
Kırık Onarımı: Kırık kemikler uygun konuma getirilerek plak, vida, pin veya dış sabitleme sistemleriyle desteklenir.
Çıkık ve Diz Kapağı Ameliyatları: Gerekli hastalarda eklem veya diz kapağı normal konumuna getirilir ve bu konumu koruyan yapılar düzeltilir.
Çapraz Bağ Cerrahisi: Diz ekleminin dengesini sağlamak için TPLO, TTA veya eklem dışı sabitleme gibi yöntemlerden uygun olanı seçilir.
Kalça Ameliyatları: Uygun hastalarda kalça eklemini koruyan işlemler, femur başı ve boynunun çıkarılması veya total kalça protezi değerlendirilir.
Düzeltici Kemik Cerrahisi: Kemik eğrilikleri ve hatalı kaynamalar, kemiğin açısı veya konumu değiştirilerek düzeltilir.
Tendon Onarımı ve Eklem Sabitleme: Kopan tendonlar onarılır, seçilmiş ağır eklem hasarlarında artrodez adı verilen kalıcı sabitleme işlemi uygulanabilir.
Ortopedik Tedavi Sonrası Bakım ve Rehabilitasyon
Ortopedik tedavi sonrasında hareketin kontrollü artırılması ve iyileşmenin takip edilmesi önemlidir. Bakım planı, etkilenen dokuya ve uygulanan tedaviye göre düzenlenir.
Hareket Kısıtlaması: Koşma, zıplama ve merdiven kullanımı önerilen süre boyunca sınırlandırılır.
İlaç ve Bölgesel Bakım: Reçete edilen ilaçlar düzenli uygulanır, varsa ameliyat bölgesi ve bandaj korunur.
Kontrol Muayeneleri: Kemik kaynaması, eklem işlevi ve varsa implantların durumu muayene ve gerekli görüntülemelerle izlenir.
Rehabilitasyon: Uygun zamanda başlanan kontrollü egzersizlerle kas gücü ve hareket kabiliyeti desteklenir.
Kilo Yönetimi: Eklemlere binen yükün azaltılması için hastaya uygun beslenme ve kilo kontrolü planlanır.
